Khi công nghệ hết thời nhưng vẫn còn hưng thịnh

(PCWorldVN) Nhiều thiết bị, sản phẩm có tuổi đời lên đến vài chục năm vẫn còn được sử dụng. Lý do nào mà những công nghệ đã cũ này có thề tồn tại trong dòng chảy hiện đại hôm nay.

Chúng ta đang sống trong thời đại hướng tới tương lai. Từ điện thoại thông minh mới nhất cho đến màn hình độ sắc nét cao thường chỉ có vòng đời trong một vài năm thậm chí là vài tháng và nhanh chóng bị các thế hệ kế tiếp thay thế. 

Đó cũng là một trong những lý do mà các công ty công nghệ hàng đầu sớm chấm dứt duy trì những sản phẩm lỗi thời. Gần đây nhất là Sony sẽ ngừng sản xuất băng Betamax – loại băng từ phổ biến nhất trong những năm cuối thập niên 1970. Đối với ngành công nghệ thì dường như sản phẩm này đáng lẽ phải kết thúc được vài thập niên rồi, nhưng ai vẫn đang sử dụng Betamax?

Quay trở lại thập niên 1980, Betamax đã bị đánh bại trong cuộc cạnh tranh thị trường với định dạng VHS mặc cho công nghệ tốt hơn. Nhưng một điều ngạc nhiên là hiện nay Betamax vẫn được bán tại Nhật Bản, mặc dù có thể không còn lâu nữa. Và không chỉ những ông lão như Betamax vẫn tồn tại trong dòng chạy công nghệ hiện nay mà đâu đó còn rất nhiều sản phẩm lỗi thời vẫn đang được sử dụng bất chấp thời gian.

Người Nhật vẫn ưu thích máy fax

Vậy tại sao định dạng cỗ lỗ sĩ đó kéo dài lâu quá như vậy? Thật dễ dàng để đổ lỗi cho sự bảo thủ của công ty, doanh nghiệp. Nhưng sự tồn tại của các công nghệ cũ kỹ vượt xa văn hóa sử dụng và đứng vững trên 3 yếu tố: tính thực dụng, độ chắc chắn và tính thẩm mỹ.

Tính thực dụng
Nhiều người, kể cả đang sở hữu các thiết bị mới nhất đều giữ lại một số những cái cũ, vì họ tránh được một số lỗ hổng bảo mật của thiết bị mới hơn. Hãy xem xét các máy fax thường bị chế nhạo là lỗi thời. Sự trưởng thành của email và máy quét tài liệu có thể nói đó là hồi chuông báo tử dành cho máy fax. Nhưng máy fax, công nghệ được phát minh vào những năm 1892 vẫn còn tương đối phổ biến ở Nhật Bản, nơi mà nó thực sự thịnh hành vào những năm 1970.

Đĩa mềm vẫn hoạt động hiệu quả dù có nhiều hạn chế

Người Nhật vẫn đánh giá cao những bức thư hay tài liệu viết tay và việc có hàng ngàn ký tự trong bảng chữ cái tiếng Nhật thì máy fax thường được xem là cách thức thuận tiện để gửi, ghi chú chính thức giữa các cá nhân. Tài liệu, chứng nhận pháp lý cũng có thể được gửi bằng fax, và một số công ty yêu cầu nhân viên của mình phải chuyển cách này để giúp đảm bảo tính xác thực. Một tài liệu quét có thể được thuận tiện hơn và rẻ hơn để gửi hơn một fax, nhưng thông tin cá nhân không được mã hóa là điều rất dễ dàng bị tấn công trực tuyến.

Một lý do thực dụng cho việc sử dụng các thiết bị cũ chỉ đơn giản là những công cụ này vẫn làm việc hiệu quả. Các phòng thí nghiệm chuyên nghiệp và hệ thống chiếu sáng sân khấu vẫn hoạt động với đĩa mềm. Người ta nhắc đến đĩa mềm thường chỉ vào những dịp kỷ niệm, bởi việc lưu trữ dữ liệu bây giờ là thời đại của điện toán đám mây, USB hoặc tệ hơn là CD. Các bác sĩ Na Uy nhận được một đĩa mềm chứa dữ liệu từ chính phủ mỗi tháng. Các đĩa mềm chứa danh sách thông tin mỗi bệnh nhân, đăng ký chọn một bác sĩ cụ thể nào đó. Bởi vì bệnh nhân có thể thay đổi lựa chọn của họ về bác sĩ ưa thích bất cứ lúc nào, danh sách cần phải được cập nhật và phân phối liên tục. Đối với những người này thì đĩa mềm là không tốn kém, chi phí ít hơn so với USB và không quá lãng phí về không gian bộ nhớ cho một CD-ROM. Với lượng dữ liệu được ít hơn 1,44MB, đĩa mềm là một lựa chọn hợp lý.

Trong công nghệ thì những gì của quá khứ vẫn còn sống. Về mặt kỹ thuật, băng âm thanh cassette (dòng sản phẩm Philips ở châu Âu) có thể còn nguyên thủy hơn so với băng Betamax, nhưng nhà sản xuất băng cassette còn lại của Mỹ, công ty National Audio ở bang Missouri gần đây đã công bố mức tăng trưởng 20 % doanh số bán hàng 2013-2014, và là năm tốt nhất kể từ khi công ty được thành lập.

Một trong những sản phẩm công nghệ cũ còn hữu ích chính là chiếc điện thoại phổ thông (feature phone), loại thiết bị chỉ nghe gọi cầm tay với chức năng hạn chế hơn nhiều so với các loại smartphone chạy iOS và Android hiện nay. Doanh số bán điện thoại thông minh trên toàn thế giới đã vượt qua rất xa dòng điện thoại phổ thông trong vài năm qua. Nhưng trong tiểu vùng Sahara châu Phi thì điện thoại phổ thông vẫn là vua. Một nghiên cứu mới nhất của Pew Research hồi đầu năm nay cho thấy điện thoại thông minh vẫn chưa trở thành phổ biến tại 7 quốc gia trên lục địa. Điều này một phần là do chi phí cho điện thoại thông minh và cũng một phần do sử phổ biến của những dịch vụ ngân hàng như M-Pesa ở Kenya và Tanzania chỉ cần chức năng tin nhắn SMS cho các hoạt động nhất định, chẳng hạn như chuyển tiền giữa các cá nhân.

Thẩm mỹ
Thế giới kĩ thuật số có thể mang đến nhiều tiện ích và giá thành tốt hơn. Tuy nhiên con người vẫn có những đòi hỏi nhằm thỏa mãn tính thẩm mỹ của mình. Ví dụ như họ sẵn sàng trả nhiều tiền hơn khi sử dụng thiết bị chất lượng cao và đầy tính trải nghiệm. Cách đây không lâu, bản ghi âm vinyl (đĩa than) chỉ dành cho những người theo chủ nghĩa audiophile thuần túy thì nay đã có những bản ghi đổi mới, trẻ trung hơn. Ngay cả các bộ khuếch đại chân không (bóng đèn điện tử) cũng thu hút nhiều người hâm mộ mới, trẻ hơn.

Trào lưu Lomography hưng thịnh

Web và phương tiện truyền thông xã hội cũng giúp kéo dài cuộc sống của những công nghệ và thiết bị cũ, chúng ta có thể tìm bất cứ thứ gì trên trên Facebook, Amazon, hay eBay bằng các công cụ tìm kiếm hiện đại, cho phép dễ dàng có được sản phẩm thích hợp, bao gồm cả việc ghi Betamax và băng vintage (băng từ).

Bàn về việc giữ gìn những công nghệ đã cũ thì các ngôi sao quyền lực cũng đóng góp 1 phần không nhỏ. Những hình ảnh đầy màu sắc của các nghệ sĩ thông qua 24 bức chân dung được chụp bằng máy Polaroid của một nhiếp ảnh gia đã giúp công nghệ chụp hình lấy liền được hồi sinh. Trong khi đó, những đạo diễn nổi tiếng như Quentin Tarantino, Christopher Nolan, Judd Apatow và JJ Abrams đã thuyết phục các hãng phim Hollywood đặt hàng số lượng lớn những cuộn phim 35 milimet để tiếp tục có những bộ phim nhựa với màu sắc hoài cổ. Tarantino được xem là đạo diễn không ưa gì kĩ thuật số và ông đã thực hiện bộ phim The Hateful Eight bằng những cuộn phim định dạng 70-mm đang có nguy cơ tuyệt chủng. Cũng từng có những kì vọng như vậy đối với nhiếp ảnh, tuy nhiên những cuộn phim Kodachrome đã chính thức bị khai tử hồi năm 2010.

Định dạng thẻ đọc có từ thế kỉ 19 vẫn còn được sử dụng

Những gì mỹ thuật lại có thể phải tốn đến hàng triệu USD như Tarantino đã phải cố gắng tìm những ống kính đặc biệt mới có thể thực hiện được các dự án phim của mình, nhưng đôi khi tìm những gì đã cũ cũng rất rẻ. LoMo- một máy ảnh nổi tiếng của Liên Xô trước đây gặp vấn đề về lỗi kĩ thuật nhưng lại được gìn giữ bởi nhiều nhóm người chơi đam mê và tạo nên một phong trào Lomography hưng thịnh. Tương tự vậy, những cuốn sổ tay Moleskine thúc đẩy mối liên hệ giữa chữ viết và phong cách cá nhân của giới văn sĩ trên thế giới mà không có chiếc máy tính xách tay nào có thể làm.

Tính an toàn và đảm bảo
Phong cách sử dụng những công nghệ cũ thứ 3 có thể được xem là sự đảm bảo. Nhiều hồ sơ hay hàng loạt sản phẩm nghe nhìn đã không được và sẽ không được số hóa. Trong khi đó, những công ty Mỹ cuối cùng bán máy đọc thẻ đục lỗ IBM như Cardamation đã phá sản trong năm 2012 sau cái chết của chủ sở hữu, nhưng vẫn còn đó California Tab Card vẫn tiếp thục bán thẻ đục lỗ - công nghệ của thế kỉ 19. Thư viện công cộng từ lâu đã bỏ sử dụng danh mục sản phẩm thẻ đục lỗ và công ty cuối cùng trang bị thẻ cho phân khúc này đã ngưng hoạt động hồi tháng 10/2015. Tuy nhiên vẫn còn đó vô số hồ sơ công cộng và cá nhân ở định dạng thẻ tập tin đó phải được bảo quản, và thẻ bị hư hỏng phải được thay thế.

Sự đảm bảo trong công nghệ còn đôi lúc đi kèm với tính bảo thủ, điều này trong nhiều trường hợp khiến một bộ phận không nhỏ các tổ chức, chính phủ phải lao đao. Tháng 4/2014, Microsoft đã kết thúc hỗ trợ kỹ thuật cho hệ điều hành rất phổ biến của hãng là Windows XP. Mặc dù nhiều người coi phiên bản hệ điều hành đã lỗi thời nhưng lại không biết rằng có một số nơi, tại những quốc gia hiện đại vẫn đang sử dụng phiên bản cổ xưa hơn nữa. Tháng 11/2015, nhiều chuyến bay tại sân bay Orly (Pháp) đã không được phép cất cánh sau khi hệ thống kiểm soát không lưu chạy hệ điều hành Windows 3.1 gặp vấn đề. Hệ điều hành ra mắt từ những năm 1993 và đã được ngưng hỗ trợ hơn 14 năm qua. Thậm chí hệ điều hành này còn không phải là một sản phẩm hoàn chỉnh thế nhưng các thiết bị kiểm soát không lưu của nước Pháp vẫn sử dụng. Một điều còn tệ hơn nữa là chỉ có 3 người còn có khả năng sửa chữa và bảo trì cho hệ thống này và họ sắp về hưu, trong khi kế hoạch nâng cấp của nước Pháp phải đến 2020 mới bắt đầu.

Nhưng dù động cơ cho việc sử dụng công nghệ đã cũ là gì thì chúng ta cũng vẫn phải cân nhắc đến lợi ích cho số đông và các mối đe dọa rác thải điện tử. Nhưng đừng chế giễu những người hâm mộ Betamax hay những cuộn phim hết đát, đó không chỉ thuần là tính thẩm mỹ mà còn là lòng trung thành, những thứ mà các sản phẩm công nghệ mới hiện nay khó có thể có được.

PC WORLD VN, 12/2015
 

Từ khóa: công nghệ cũ, Thạch An, thiết bị cũ, thói quen sử dụng