Bitcoin - đồng tiền điện tử tự do

Bitcoin đang được coi là một hiện tượng bong bóng trong thị trường tài chính. Với những điểm được mất, liệu đồng tiền ảo này có thể trở thành nền tảng tương lai của các giao dịch điện tử.

Bitcoin là gì?

Mạng ngang hàng (peer-to-peer network), là mạng máy tính hoạt động chủ yếu dựa vào khả năng xử lý và đường truyền băng thông giữa các máy tính tham gia, không phụ thuộc vào một máy chủ bất kì nào. Cụ thể hơn tức là hệ thống mạng này không có khái niệm máy chủ và máy khách, các máy tham gia đều bình đẳng, đều là một nút mạng đóng vai trò vừa là máy chủ vừa là máy khách.

Năm 1999, Shawn Fanning đã thay đổi hoàn toàn diện mạo của ngành công nghiệp âm nhạc bằng việc phát triển dịch vụ Napster cho phép người dùng trao đổi nhạc với nhau thay vì mua đĩa CD đắt tiền. Từ đó các vụ kiện liên tiếp xảy ra và vào tháng 7/2001 thì Napster đóng cửa. Nhưng ý tưởng chia sẻ này không dừng lại, thay vào đó là sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống mạng chia sẻ ngang hàng (peer to peer), tiêu biểu nhất là cộng đồng chia sẻ file torrent.

Câu chuyện của Napster một phần nào đó minh họa cho Bitcoin (BTC) - một khái niệm về tiền kỹ thuật số, hay tiền ảo dựa trên nền tảng công nghệ mã nguồn mở và giao thức Internet ngang hàng.

Ứng dụng thường xuyên gặp nhất là chia sẻ tệp tin, video, âm thanh, hình ảnh, dữ liệu..., hoặc để truyền dữ liệu thời gian thực.

Năm 2008, một nhân vật có bút danh Satoshi Nakamoto đã đăng tải một văn bản mô tả cách hoạt động của Bitcoin. Nakamoto đã tung ra 50 đồng Bitcoin đầu tiên vào tháng 6 năm 2009 và đây được xem như nền tảng ban đầu (genesis block) cho mạng lưới tiền ảo.

Đồng tiền điện tử không được quản lý bởi bất kỳ một cơ quan hay ngân hàng trung ương nào, do đó nó nằm ngoài quy tắc thông thường của giao dịch tiền tệ. 

Đây là đồng tiền dựa hoàn toàn vào mạng Internet, dễ dàng trao đổi và luân chuyển - không có sự can thiệp của con người, giấy tờ sổ sách hay một tổ chức nào đó. Bitcoin có thể trao đổi và di chuyển giữa các công ty, cá nhân với nhau mà không cần thông qua tổ chức trung gian. Bitcoin được xác định bởi tám chữ số thập phân và chia thành 100 triệu đơn vị nhỏ hơn gọi là satoshis. Do đó bạn có thể sở hữu 0,00000001 Bitcoin.

Khi Bitcoin lần đầu tiên được giới thiệu, nó không có nhiều giá trị. Với 1 USD bạn có thể mua 1,30903000 Bitcoin. Nhưng giờ đây 1 Bitcoin có giá lên đến 180 USD.

Bitcoin được tạo ra như thế nào?

Hệ thống đào mỏ Bitcoin
Bitcoin được tạo ra bằng các thuật toán. Việc xử lý các giao dịch Bitcoin được đảm bảo bởi các máy chủ có tên gọi là “mỏ Bitcoin” (Bitcoin mine).

Các máy tính người dùng kết nối và thông qua các thuật toán xử lý số liệu phức tạp để tạo ra Bitcoin - quá trình này được gọi là “đào mỏ” (mining). Các thuật toán trong hệ thống tạo ra Bitcoin được thiết lập sao cho ngày càng khó để có thể “đào” được Bitcoin. Quá trình “đào” từ máy tính người dùng là việc xử lý các hàm băm SHA256 thông qua phương pháp Brute force.

Để thực hiện dễ dàng thì phương án đơn giản và rẻ nhất là trang bị một cấu hình máy tính mạnh, card đồ họa cao cấp trang bị những GPU đời mới. Các máy tính tham gia “đào” sẽ phải hoạt động liên tục, hiệu năng hoạt động của máy có đơn vị tính là Hash rate (MHash/s)

Ví dụ: một card màn hình AMD Radeon™ HD 4550 có hiệu suất 7,23 Mhash/s trong khi card cao cấp AMD Radeon™ HD 7970 có thể có hiệu suất “đào” 555 Mhash/s-825Mhash/s tùy cấu hình. Một cấu hình máy tính cơ bản, sử dụng 2 card màn hình 7970 trung bình một ngày có thể đào được 0,06 BTC. Trừ các khoản chi phí tiền điện, đường truyền và khấu hao thì trung bình một tháng người sử dụng có thể kiếm được số BTC quy ra tiền Việt là 5 triệu VNĐ.

Một phương án khác là sử dụng các ASIC - vi mạch tích hợp chuyên dụng hoặc các thiết bị sử dụng FPGA-chip lập trình logic. Hiện tại đã xuất hiện các thiết bị chuyên dụng sử dụng ASIC để “đào” Bitcoins, ví dụ như Butterflylab BitForce 25 GH/s SC có mức giá khoảng 1.249 USD, trung bình mỗi ngày có thể đào được 0,06BTC tương tự như máy tính sử dụng 2 card đồ họa cao cấp AMD Radeon™ HD 7970. Những thiết bị chuyên dụng này được coi là tương lai của những người thở mỏ Bitcoin.

Để sử dụng và trao đổi Bitcoin, người ta dùng một phần mềm tại Bitcoin.org hoạt động như “tài khoản ngân hàng”. Nó lưu trữ một mã số bí mật trên máy của người dùng, và mã này cho phép giao dịch từ “tài khoản ngân hàng” của chủ sở hữu. Thuật ngữ của Bitcoin gọi phần mềm này là “ví tiền” (wallet), khả năng hoạt động giao dịch mạnh và dễ dàng như gửi email. Người dùng không cần đăng ký, không cần tên, địa chỉ, số chứng minh hay mã số thuế…, không một bất kì thông tin cá nhân nào.

Cơ chế hoạt động tương tự như hệ thống chữ ký điện tử, là mỗi tài khoản cấp cho 2 khóa điện tử Public Key (khóa công khai) và Private Key (khóa riêng).  Để được phép gửi tiền, người dùng phải sử dụng khóa riêng. Để gửi tiền cho một người nào đó, bạn chỉ cần biết khóa công khai của đối tác (về cơ bản số “tài khoản ngân hàng” ). Nếu người dùng có khóa riêng của mình cộng với khóa công khai của đối tác, một giao dịch có thể được tạo ra.

Như đã đề cập, tài khoản của người dùng được chỉ định là một chuỗi dài các số và chữ, ví dụ:

1PGFCtrJHUsc7fs4LGWLmXUEwuKyDaHuRa

Do Bitcoin hoạt động như một mạng peer-to-peer, trên đó chủ tài khoản có thể chuyển tiền giữa các tài khoản Bitcoin ngay lập tức và có thể nặc danh không công khai.

Bitcoin ghi nhận tất cả các giao dịch của người dùng nên chúng ta có thể theo dõi chính xác số lượng Bitcoin được tạo ra trên các trang theo dõi mạng lưới này. Ví dụ như Blockchain.info, Bitcoinchart.com…

Giá trị và tính an toàn của Bitcoin

Cũng giống như các đồng tiền khác, nguồn cung hay gọi là các mỏ Bitcoin đều có giới hạn. Mỗi giờ có khoảng 300 đồng tiền Bitcoin được tạo ra, nhưng cứ 4 năm tỷ lệ này lại giảm một nửa và tổng lượng cung Bitcoin không vượt quá 21 triệu đồng tiền vào năm 2140. Qui tắc này được đưa ra để không ai có thể phát hành Bitcoin ồ ạt và giảm giá trị của những đồng tiền đang lưu thông.

Vào đầu tháng 1, giá trị 1 Bitcoin vào khoảng 15 USD (~ 300.000 VNĐ) tuy nhiên vào 10/4, tỉ giá đó đã thay đổi chóng mặt với 1Bitcoin = 266USD và tất cả tổng giá trị giao dịch Bitcoin trên thị trường tại thời điểm đó đạt tới con số hơn 2,5 tỷ USD. Bitcoin trở thành một trong những mặt hàng có giá trị đầu tư nhất thế giới, và cũng là hiện tượng bong bóng được thổi phồng bởi các phương tiện truyền thông. Thậm chí nó còn ảnh hưởng đến cuộc khủng hoảng tiền gửi ngân hàng khi mà đồng tiền giấy, những đồng tiền được bảo hộ ở châu Âu như Euro hay USD mất đi sự an toàn và sức mạnh trước tình trạng nợ công.

Người dân đảo Síp bị đánh thuế tiền gửi và gần như đánh mất quyền truy cập số tiền ở ngân hàng quốc gia, nhiều người dân phải đối mặt với nguy cơ trắng tay. Người gửi tiền ở các quốc gia khác đang chìm trong nợ nần cũng sẽ lo lắng rút tiền ồ ạt, chuyển tiền đến nơi an toàn hơn.

Ngoài ra Bitcoin được coi như là một giải pháp để phòng thân khi lạm phát xảy ra và đồng ngoại tệ bị hạn chế như ở Argentina, trong 1 tuần, con số giao dịch có rơi vào khoảng 2 triệu USD và con số này đang dần tăng.

Hiện nay, một số doanh nghiệp và công ty lớn trên thế giới bắt đầu chấp nhận sử dụng đơn vị tiền tệ Bitcoin. Tiêu biểu như Reddit- một trang truyền thông, hay Wordpress, nhà cung cấp dịch vụ mạng...

Sức hấp dẫn của đồng tiền này rất lớn, một công ty như BitPay đã chấp nhận sử dụng thay đồng USD. Chi phí thanh toàn ít hơn rất nhiều so với việc dùng thẻ tín dụng hay ngân hàng, đặc biệt đối với các dịch vụ mua hàng từ nước ngoài.

Wikileaks, các nhà làm phim độc lập và các tổ chức bảo vệ động vật chấp nhận đóng góp bằng Bitcoin. Người dùng không thể gửi 0,1 USD thông qua Paypal vì lệ phí gấp nhiều lần tiền gửi nhưng với Bitcoin thì rất dễ dàng. Bạn muốn đóng góp cho Wikileaks? Đây là “tài khoản ngân hàng”của họ:

1HB5XMLmzFVj8ALj6mfBsbifRoD4miY36v 

Tại Argentina, giá thuê 1 ngày cho một chiếc xe cơ bản là 380 peso, tương đương với khoảng 74 USD. Đối với Bitcoins, cùng một chiếc xe giá thuê chỉ 1,13 BTC... thời điểm đó vào khoảng 54 USD. Người thuê và cho thuê được lợi bởi tránh được phiền hà giao dịch với ngân hàng, giá thành rẻ hơn 30%, tuy nhiên lại là sự thất thu đối với cơ quan thuế và dòng ngoại tệ của chính phủ.

Ngoài tiền tệ, người dân có thể tích trữ kim loại, nguyên liệu hiếm để thay thế giao dịch. Tuy nhiên dòng tài nguyên này vẫn có thể bị khống chế, tổng thống Roosevelt  của Mỹ đã từng tịch thu vàng trong những năm 1930, chính phủ Mỹ cũng áp đặt trưng thu thuế lợi tức đối với lợi nhuận dầu trong những năm 1970. Và tại thời điểm hiện tại, chỉ có thể tịch thu máy tính hoặc thiết bị lưu trữ “ví tiền” của người dùng mới có thể khống chế Bitcoin.

Giao dịch Bitcoin chỉ được thực hiện một chiều, điều đó nghĩa là khi thực hiện lệnh chuyển tiền, người dùng không thể rút lại lệnh giao dịch của mình. Do đó, nếu một hacker nắm được “ví tiền” Bitcoin của người dùng, thì số tiền chắt bóp của bạn sẽ bốc hơi nhanh chóng và không để lại một dấu vết nào.Tuy nhiên, nếu sử dụng các dịch vụ lưu trữ tiền ảo của bên thứ ba với trách nhiệm bảo vệ tiền của người dùng khỏi các hacker, bạn vẫn có thể khôi phục lại một phần (hay toàn bộ) số tiền đã mất..

Lớn mạnh nhất trong việc đảm bảo an toàn phải kể đến Mt.Gox có trụ sở tại Tokyo và điều hành bởi hai người Pháp, công ty này xử lý khoảng 80% giao dịch giữa Bitcoin - USD.

Nhưng sự cố ngày 10/4 vừa qua, sự tăng giá đột biến lên đến 266USD = 1Bitcoin và mất giá 60% ngay sau đó khiến Mt.Gox phải tạm ngừng hoạt động. Đây là một sự cố về phần mềm nhưng đã gây hoảng loạn đối với người sử dụng Bitcoin. Điều này cũng minh chứng cho việc thiếu ổn định và tính pháp lý không thực sự rõ ràng.

Paul Robin Krugman là một nhà kinh tế học người Mỹ, giáo sư đại học Princeton, đã cho rằng Bitcoin không có giá trị gì và chỉ là một điều nhất thời của bong bóng đầu cơ.

Warren Buffett - nhà đầu tư vĩ đại thì tuyên bố là không bao giờ chuyển đổi tiền mặt sang Bitcoin.  Điều này chứng tỏ Bitcoin còn quá nhỏ bé để có thể ảnh hưởng đến lĩnh vực tài chính trên thế giới.

Ngày 18/3 vừa qua cơ quan chống mạng lưới tội phạm tài chính của Mỹ đã đề xuất để điều chỉnh việc trao đổi Bitcoin, đây là điều cho thấy các cơ quan chính phủ cũng không thể can thiệp được vào đồng tiền này.
Với sự phát triển của Bitcoin, trong thời gian đầu tháng 4/2013, hacker đã phát tán khắp khu vực châu Âu mã độc Trojan.Win32.Jorik.IRCbot.xkt có tính năng đào mỏ Bitcoin thông qua các đường link trên Skype.

Công ty chuyên cung cấp dịch vụ ví tiền ảo Bitcoin – Instawallet mới đây đã tuyên bố đóng cửa dịch vụ vô thời hạn vào cùng thời gian đầu tháng 4/2013, và họ đã phải đền bù thiệt hại cho người sử dụng dịch vụ. Vào hồi tháng 6/2011 cũng đã từng xảy ra một vụ tấn công tương tự, khiến đồng tiền này chao đảo và mất giá khủng khiếp.

Tính phức tạp và bí ẩn của hệ thống tạo ra Bitcoin cũng khiến đồng tiền này có sức hút lớn đối với những kẻ rửa tiền hoặc buôn ma túy. 

Bitcoin, không phải đầu tiên nhưng cũng không phải là cuối cùng

Cũng giống như Napster, đồng tiền ảo Bitcoin có thể sụp đổ nhưng những gì nó đạt được là một dấu mốc quan trong trong lĩnh vực tài chính điện tử.

Theo Tony Gallippi, người sáng lập BitPay thì mệnh giá của Bitcoin không phải là điều thú vị nhất, điều để nó mạnh mẽ phát triển như hiện nay chính là khả năng giao dịch thương mại điện tử thuận tiện và dễ dàng.

Bitcoin không phải là đơn vị tiền ảo duy nhất hiện nay. Game thủ trên thế giới ảo Second Life thanh toán bằng tiền Linden, khách hàng của Tencent sử dụng đồng xu QQ để giao dịch, và Facebook tạo ra “Credits” cho người dùng trao đổi, và trước đây có thể nhắc đến e-gold, Beenz… Tuy nhiên Bitcoin đã tạo ra được điểm khác biệt khi không chịu sự quản lý của một cơ quan chức năng nào. Các chính sách tiền tệ được thay bằng các thuật toán thông minh và đồng tiền này cơ bản là một chuỗi số.

Đồng tiền này chỉ bị triệt tiêu khi không ai có nhu cầu sử dụng nữa.
Về lý thuyết thì mạng lưới Bitcoin có thể bị phá hủy, xâm phạm bằng cách can thiệp vào thuật toán, hệ thống. Tuy nhiên trong gần 5 năm hoạt động thì hệ thống mã Bitcoin vẫn được xem là bất khả xâm phạm.

Với tính an toàn cao như vậy, trên thế giới bắt đầu xuất hiện các đồng tiền mới được phát triển dựa trên nền tảng tương tự. Litecoin là đối trọng mới khi đang được đồn thổi là sẽ được giao dịch trên Mt.Gox; còn hàng loạt đồng tiền khác, ví dụ như Opencoin với việc tạo ra 100 tỷ đồng Ripple và chỉ phát hành ra khoảng 75% số lượng trên.

Từ khóa: Bitcoin, Tiền ảo