Sản phẩm khoa học công nghệ: Từ nghiên cứu ra thị trường

TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2020 xây dựng thành phố trở thành một trung tâm KHCN của cả nước và khu vực. Trong đó, chú trọng nâng cao trình độ nghiên cứu khoa học và năng lực sáng tạo để tiếp thu, vận dụng các thành tựu KHCN, làm chủ công nghệ tiên tiến, tăng nhanh tỷ trọng đóng góp của khoa học và công nghệ vào phát triển kinh tế - xã hội.

Trên thực tế, trong vòng hai năm 2016-2017, TP.HCM đã chi ra ngân sách hơn 2.000 tỷ đồng cho việc đầu tư, hỗ trợ cho lĩnh vực khoa học công nghệ (nghiên cứu khoa học), khởi nghiệp đổi mới sáng tạo…. So với cả nước, TP.HCM có số lượng doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo chiếm 42%; doanh nghiệp khoa học - công nghệ chiếm 15%; nguồn nhân lực khoa học công nghệ chiếm hơn 25%… Đây là những điều kiện tốt để thúc đẩy việc phát triển mảng khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, ngoài ra các hoạt động nghiên cứu sáng tạo cũng như hoạt động kết nối 3 nhà (Nhà nước - Nhà nghiên cứu - Nhà doanh nghiệp) rất tích cực và đang được kỳ vọng mang đến nhiều hiệu quả.

Hiện nay, Sở KHCN ưu tiên xét duyệt đề tài khu vực trường viện và doanh nghiệp, nhắm đến hiệu quả thực sự của các đề tài và giúp được hoạt động của doanh nghiệp, đồng thời nâng cao khả năng nghiên cứu. Trong giai đoạn 2016-2017 đã có 329 nhiệm vụ nghiên cứu khoa học được triển khai thực hiện.

Về tiêu chí xét chọn, các đề tài, sản phẩm phải hướng tới hiệu quả kinh tế xã hội, phải ứng dụng được rộng rãi cho nhiều doanh nghiệp, cá nhân cùng sử dụng. Chủ nhiệm đề tài cũng cần chứng minh được tính mới, ưu việt, tiên tiến của công nghệ. Phải so sánh được trình độ công nghệ mới so với công nghệ hiện có ở Việt Nam, khả năng triển khai công nghệ trong nước, tính phù hợp của công nghệ đối với phương án sản xuất và yêu cầu của thị trường.

Cùng với đó là chứng minh được lợi ích kinh tế, khả năng thị trường và cạnh tranh của sản phẩm nhiệm vụ. Về hiệu quả kinh tế mang lại khi áp dụng kết quả nghiên cứu, khả năng mở rộng thị trường ở trong nước và xuất khẩu… Các doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu tham gia chương trình cũng phải chứng minh được năng lực thực hiện nhiệm vụ của mình. Từ đó, phát triển tiềm lực KHCN trong doanh nghiệp cũng như xã hội…

Để biến KHCN trở thành động lực để phát triển kinh tế,Sở KHCN TP. HCM đã công bố Chương trình sản phẩm mục tiêu nhằm gắn kết doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu, từ đó, cho ra đời những sản phẩm cụ thể mang tính tác động thay đổi ngành. Nghiệm thu của Chương trình này chính là sản phẩm được bán ra thị trường.

Thương mại hóa đề tài nghiên cứu khoa học của doanh nghiệp

Trên thực tế, những doanh nghiệp có đề tài nghiên cứu khoa học hiện nay đang gặp khá nhiều khó khăn khi đưa sản phẩm ra thị trường.

Từ hoạt động hỗ trợ nghiên cứu khoa học của Sở KHCN TP.HCM, Công ty TNHH Chế tạo máy A.K.B bắt đầu với Dự án Thiết kế chế tạo robot 5 bậc tự do phục vụ giảng dạy. Tổng mức đầu tư cho dự án lên đến 2,95 tỷ đồng (trong đó, vốn nhà nước chỉ hỗ trợ 30%), trong thời gian 18 tháng (từ tháng 8/2011 đến 2/2013), nhóm dự án phải chế tạo được robot có thể ứng dụng giảng dạy các môn học về cơ khí và tự động hóa cho sinh viên từ cấp bậc cao đẳng đến đại học. Mặc dù sản phẩm có nhiều ưu điểm so với thiết bị ngoại nhập tuy nhiên tính đến năm 2018, robot 5 bậc phục vụ cho giảng dạy hiện chỉ mới bán được cho 4 trường đại học, cao đẳng cũng như trung tâm dạy nghề và 2 doanh nghiệp với số lượng 12 bộ, trị giá mỗi sản phẩm khoảng 200 triệu đồng.

Công ty A.K.B cũng tiến hành nghiên cứu thiết kế mẫu robot 6 bậc tự do nền tảng cỡ nhỏ ứng dụng trong công nghiệp. Mẫu sản phẩm này được đánh giá là có khả năng ứng dụng cao trong dây chuyền sơn tĩnh điện hay trong các quy trình sản xuất cơ khí như hàn, mài kim loại, lắp ghép chi tiết bộ phận máy móc. Tuy nhiên đến nay sản phẩm vẫn chỉ mới dừng ở phiên bản mẫu, chưa có ứng dụng thực tế trong sản xuất.

Trao đổi với Thế giới Vi tính bên lề Triển lãm Đổi mới sáng tạo và Khởi nghiệp năm 2018 vừa diễn ra, ông Lê Anh Tài - đại diện của A.K.B cho biết, mặc dù sản phẩm robot này có giá thành và tính năng ưu việt hơn tuy nhiên phẩm  nhiều doanh nghiệp lớn vẫn còn tồn tại tâm lý chuộng sản phẩm ngoại, chưa đặt niềm tin vào sản phẩm cùng loại được sản xuất trong nước.

Thực tế cho thấy, tâm lý tiêu dùng hàng ngoại phổ biến không chỉ trong bộ phận dân cư mà ngay đến các cơ quan quản lý nhà nước. Các sản phẩm KHCN được tạo ra trong nước dù chất lượng tương đương, giá thành rẻ hơn cũng khó cạnh tranh với các thương hiệu của doanh nghiệp nước ngoài đã có kinh nghiệm và thâm niên.

Ngoài vấn đề tâm lý thì việc thời gian sản xuất robot và chuyển giao cho doanh nghiệp cũng là một trở ngại lớn.  Nhiều nhà khoa học thừa nhận, trong khi đa phần robot tại Việt Nam phải nhập khẩu hoặc được lắp ráp trong nước nhưng linh kiện và chế tác cơ khí hoàn toàn tại nước ngoài, thì robot 5 bậc tự do của Công ty A.K.B lại có mức nội địa hóa khá cao.Tuy nhiên một số bộ phân quan trọng như hộpsố trục (bậc tự do) hiện tại đang phải nhập khẩu từ Nhật Bản và thời gian giao hàng của đối tác là từ 40 tuần trở lên, điều này đã khiến doanh nghiệp như A.K.B thụ động trong việc triển khai các dự án cho đối tác. Ngoài ra, A.K.B vốn là một doanh nghiệp tư nhân, vừa và nhỏ nên việc chủ động nguồn vốn cũng như trở ngại tài chính khiến họ không thể mở rộng quy mô cũng như phát triển thị trường.

Để giải quyết những khó khăn mà doanh nghiệp công nghệ gặp phải, đại diện của A.K.B cũng hy vọng Sở KHCN sẽ thực hiện nhiều hơn các đề tài nghiên cứu trong lĩnh vực công nghiệp phụ trợ, cùng với đó là tăng cường chương trình kết nối giao thương giữa các đơn vị có sản phẩm nghiên cứu với doanh nghiệp sản xuất mà Sở KHCN TP.HCM đang thực cũng được kỳ vọng mang đến nhiều cơ hội kinh doanh.

Bên cạnh đó, cần hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn quốc gia để sản phẩm KHCN mới được sản xuất và lưu thông trên thị trường. Đẩy mạnh thành lập các cơ quan trung gian chuyên nghiệp thực hiện dịch vụ chuyển giao công nghệ. Đồng thời, triển khai các hàng rào kỹ thuật hạn chế nhập khẩu công nghệ cũ của nước ngoài và có cơ chế khuyến khích sử dụng các sản phẩm nghiên cứu trong nước, hỗ trợ kinh phí thương mại hóa sản phẩm KHCN hướng tới đối tượng là những người có thu nhập thấp và tại các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

Giống như A.K.B, một doanh nghiệp khoa học công nghệ khác là công ty viễn thông Khánh Hội cũng gặp nhiều khó khăn tương tự.

Ông Đặng Kim Hội - Giám đốc điều hành công ty Khánh Hội cho biết, sau 10 năm nghiên cứu và phát triển sản phẩm thì công ty đã 2 lần bảo vệ công trình của mình trước hội đồng thẩm định với 4 sản phẩm khoa học công nghệ được ghi nhận. Mặc dù hiện nay doanh nghiệp đã có những bước phát triển ra thị trường tuy nhiên trong suốt 10 năm nghiên cứu và phát triển sản phẩm thì ông Hội đã đúc rút ra 3 khó khăn chính mà doanh nghiệp gặp phải, trong đó vấn đề về tài chính cũng như nguồn vốn luôn được xem là yếu tố chính. Bản thân công ty Khánh Hội phải đến tham gia dự  án của Bộ GTVT theo nghị định 91 hồi năm 2010 mới có đủ năng lực để nghiên cứu chiều sâu về những sản phẩm thiết bị GPS và phần mềm kiểm soát. Mặc dù vậy, sản phẩm ra thị trường gặp rất nhiều cạnh tranh, đây là lý do thứ 2 mà nhiều doanh nghiệp khác đã không thể vượt qua. Có rất nhiều yếu tố của thị trường tác động đến sản phẩm nghiên cứu sản phẩm khoa học như mẫu mã, giá thành… đối với các sản phẩm nội địa hóa thì càng khó khăn hơn khi các ngành công nghiệp phụ trợ chưa được đầu tư đúng mức. Nhưng hơn tất cả, khó khăn lớn nhất mà doanh nghiệp đang đối mặt là  Hiện các chính sách ưu đãi của Nhà nước mới chỉ tập trung vào vào việc tổ chức các hoạt động xúc tiến chuyển giao công nghệ mà chưa có những hỗ trợ trực tiếp cho DN trong việc xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm, đăng kí bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Ông Hội cũng hy vọng Sở KHCN cũng như TP.HCM có thêm nhiều hơn các chương trình kích cầu để doanh nghiệp có cơ hội tham gia, cạnh tranh và phát triển.

Hiện nay, giải pháp quản lý phương tiện vận tải của công ty Khánh Hội đã được kiểm chứng qua hơn 10.000  khách hàng với hàng chục ngàn thuê bao đã được triển khai từ năm 2007 đến nay. Sản phẩm GPS của doanh nghiệp hiện đã có mặt trên toàn quốc và được ứng dụng rộng rãi.

Và với danh hiệu doanh nghiệp công nghệ được Sở KHCN TP.HCM công nhận, Khánh Hội đã những thay đổi khác biệt.

Đơn cử, giá trị thương hiệu của doanh nghiệp được tăng lên khi được các cơ quan nhà nước chứng nhận. Cùng với đó là ưu đãi về thuế cũng như tiếp cận nhiều dự án, chính sách của TP.HCM. Ngoài ra, doanh nghiệp còn được ưu tiên sử dụng các trang thiết bị nghiên cứu khoa học trong phòng thí nghiệm trọng điểm, cơ sở ươm tạo.. Nếu sau này muốn mở rộng quy mô sản xuất thì Khánh Hội cũng có thể được thuê đất với mức giá thấp nhất trong khung giá cho thuê tại các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế, khu công nghệ cao…

PC WORLD VN, T11/2018