Tăng cường khai thác tin tức phục vụ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ

Tri thức KHCN là yếu tố quan trọng hàng đầu, quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội, quyết định chất lượng và hiệu quả của hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo báo cáo nghiên cứu của Hiệp hội các nhà xuất bản khoa học, công nghệ và y học (STM), tổng doanh thu của ngành công nghiệp thông tin KHCN (bao gồm tạp chí, sách, thông tin kỹ thuật, tiêu chuẩn, cơ sở dữ liệu, và một số lĩnh vực liên quan) năm 2013 là khoảng 25,2 tỷ USD, trong đó thị trường tạp chí khoa học là 10 tỷ USD, sách điện tử 5 tỷ USD và các loại ấn phẩm khác 10,2 tỷ USD. Hiện có khoảng 28.100 tạp chí khoa học peer-reviewed (được duyệt chuyên môn) bằng tiếng Anh (và khoảng 6450 tạp chí bằng ngôn ngữ khác), xuất bản khoảng 2,5 triệu bài tạp chí mỗi năm.

Ảnh minh họa.

Bên cạnh đó, hầu hết các tạp chí KHCN đều được cung cấp trực tuyến, và trong nhiều trường hợp các nhà xuất bản đã số hóa các số tạp chí in trước đây để tạo thành bộ sưu tập hồi cố từ số xuất bản đầu tiên. Tỷ lệ mua quyền truy cập vào các tạp chí điện tử cũng ngày càng tăng, một phần do sự giảm giá của các gói tạp chí trực tuyến. Do đó, hầu hết các tạp chí đều chuyển sang xuất bản dưới dạng điện tử, nhất là các tạp chí nghiên cứu, bên cạnh bản tạp chí in được xuất bản song song. Số lượng các tạp chí từ bỏ hẳn định dạng bản in đã ngày càng tăng trong những năm gần đây.

Về thị phần xuất bản khoa học quốc tế, chỉ riêng 100 nhà xuất bản lớn nhất đã xuất bản 67% tổng số tạp chí khoa học. Top 5 nhà xuất bản hàng đầu chiếm 35% tổng số tạp chí, trong đó riêng 4 nhà xuất bản (Elsevier, Springer,Wiley-Blackwell, và Taylor & Francis), mỗi nhà xuất bản đã có trên 2000 tạp chí. Điều này cho thấy, nếu chúng ta mua được các tạp chí KHCN của 5 nhà xuất bản hàng đầu thế giới thì đã đảm bảo đến 35% số tạp chí KHCN toàn cầu, chiếm đến 50% số bài báo công bố trên các tạp chí KHCN. Tuy nhiên cũng cần lưu ý là những tạp chí KHCN do các hội KHCN xuất bản cũng có giá trị học thuật cao và được các nhà KHCN rất quan tâm sử dụng.

Thực tế hiện nay ở nước ta, nguồn kinh phí cho hoạt động của các cơ quan thông tin luôn luôn trong tình trạng không đáp ứng được yêu cầu do kinh phí dành cho hoạt động thông tin KHCN rất hạn chế, ngoài ra kinh phí bổ sung cũng chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng kinh phí hoạt động của các cơ quan thông tin. Ngoài ra, hầu hết các đơn vị đều phải đối mặt với một vấn đề nan giải hiện nay là: khối lượng và giá cả của tài liệu ngày một tăng nhất là việc phát triển nguồn tài liệu điện tử trong khi đó nguồn tài chính cho công tác phát triển nguồn tin thì tăng không kịp.

Trong thời gian qua, Bộ KHCN đã tổ chức một số hội thảo liên quan đến các chủ đề: Xây dựng và phát triển cơ sở dữ liệu quốc gia về khoa học và công nghệ; Liên hợp thư viện Việt Nam về nguồn tin KHCN. Các hội thảo đều nhằm mục đích tìm ra các giải pháp để tạo lập và phát triển các nguồn tin KHCN một cách bền vững phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ của đất nước. Bộ cũng đang xây dựng dự thảo Tờ trình và Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án “Phát triển nguồn tin khoa học và công nghệ phục vụ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030”.

Từ khóa: Hoàng Kim, khoa học công nghệ, truyền thông khoa học công nghệ